Energie is alweer een paar jaar terug in het hart van het politieke debat. De Russische inval in Oekraïne leidde tot een gascrisis en energiearmoede. De afsluiting van de Straat van Hormuz tot een haperende olietoevoer. Netcongestie treft steeds grotere delen van het stroomnet en legt bouwprojecten stil. Al deze problemen spelen zich af in een energiesysteem dat sterk aan het veranderen is.
De sterke veranderingen in het energiesysteem
Nieuwe energietechnologie, zoals zonnepanelen, windturbines, elektrische auto’s en warmtepompen zijn de afgelopen decennia snel beter en goedkoper geworden. Nederland stopte met aardgaswinning uit het Groningen-veld, maar bleef wel veel gas gebruiken voor verwarming en elektriciteitsproductie. We moesten dus voortaan grote hoeveelheden gas importeren.
Akkoord van Parijs 2015
Na het akkoord van Parijs in 2015 werd het klimaat een belangrijke aanjager van de energietransitie: het verbranden van kolen, olie en gas in auto’s, fabrieken, Cv-ketels en elektriciteitscentrales is immers de grote bron van CO2.
Problemen genoeg, maar over de oplossingen lopen de meningen sterk uiteen. In 2024 heeft Tweede Kamer dan ook een amendement op de Energiewet aangenomen dat er een Raad voor Energie moet komen, die regering en parlement adviseert over het te voeren energiebeleid.
Overlap tussen WKR en de nieuwe Raad voor Energie
Eerder, in 2023, is de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) opgericht. Hoewel het klimaatbeleid over veel meer gaat dan alleen energie, en ook de energietransitie veel meer aanleidingen heeft dan alleen het klimaat, is er inhoudelijk veel overlap tussen de WKR en de nieuwe Raad voor Energie. Er is dus synergie te behalen in de ondersteuning van beide raden. Sinds eind vorig jaar is het ondersteunende stafbureau van de WKR uitgebreid met een aantal energie-experts en ondersteunt het ook de nieuwe Raad voor Energie.
Samenstellen nieuwe raad
De eerste taak was om samen met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat de nieuwe raad samen te stellen. Eerst werd in Staf Depla een ervaren voorzitter gevonden, en vervolgens nog vijf energie-experts als leden. Sommige leden zijn expert op het gebied van energietechniek en de inrichting van het energiesysteem. Ook hebben we kenners van de geopolitieke en veiligheidsaspecten van energie, gedrag en maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie en van internationale energietransportnetwerken.
Eerste advies Raad voor Energie
Ons eerste advies zal gaan over hoe Nederland kan zorgen dat we een weerbaar energiesysteem krijgen tegen allerlei schokken, veroorzaakt door onder andere geopolitieke spanningen, directe (cyber)aanvallen van energie-infrastructuur en klimaatverandering.
Synergie en organisatorische voordelen
Ik ben nu secretaris van zowel de WKR en de Raad voor Energie, en directeur van het gezamenlijke stafbureau. Het was erg leuk om voor de tweede keer met een compleet nieuwe raad te kunnen starten. De ervaring die we hebben met de WKR helpt om de Raad voor Energie een soepele start te geven. Maar de nieuwe leden van de Raad voor Energie geven ook weer nieuwe ideeën waardoor ook de WKR nog kan verbeteren. Dus behalve synergie in de inhoud, zijn er ook organisatorische voordelen om twee raden door één ondersteunend bureau te laten bedienen. Ik ga mij samen met de Raad en mijn collega’s van het stafbureau inzetten om de overheid zo goed mogelijk te adviseren zodat ons energiesysteem weerbaar, betaalbaar en duurzaam wordt.
Ruud van den Brink
Secretaris-directeur WKR en Raad voor Energie
Lees ook de vorige gastcolumn (Raad voor het Openbaar Bestuur): Kennis en nuance in het publiek debat
