Als voorzitter van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) ben ik weer terug in een bekende omgeving, want eerder was ik acht jaar voorzitter van de SER. Het mooie van het werk van adviesraden is dat ze onafhankelijk zijn en met hun kennis en adviezen het verschil kunnen maken voor de samenleving.
Het verschil kunnen maken voor de samenleving.
Bij de SER adviseerden wij de regering en het parlement over het sociaaleconomisch beleid. Zo hebben we samen met het SCP destijds bijvoorbeeld armoede onder kinderen van werkende ouders op de agenda weten te krijgen. Het belang van adviesraden is in de afgelopen jaren alleen maar toegenomen, want met versnippering in de politiek en polarisatie in de samenleving is het lastiger, maar ook noodzakelijker, om kennis en nuance te brengen in het (publiek) debat.
De beginselen van democratie en rechtsstaat
De ROB adviseert over de inrichting en het functioneren van het openbaar bestuur en de beleidsmatige aspecten van financiële verhoudingen tussen Rijk, gemeenten en provincies. Hierbij gaat extra aandacht uit naar de beginselen van democratie en rechtsstaat. Dat is voor veel mensen best abstracte materie. We bekijken het functioneren van de overheid vooral vanuit het perspectief van de burger en het vertrouwen van de burger in de democratie.
Cultuurverandering
Uiteindelijk gaat het ook om hele praktische zaken voor burgers, zoals de verdeling van het geld in gemeenten. Hiermee kunnen gemeenten belangrijke voorzieningen realiseren voor de leefwereld van hun inwoners, het is niet alleen een systeemvraagstuk. Vanuit mijn ervaring gaat het, naast het bouwen van nieuwe structuren, vaak ook om cultuurverandering. Het gaat over relaties tussen mensen, over vertrouwen en empathie, en over de vraag hoe we elkaar weten te vinden wanneer het erop aankomt. Tegelijkertijd zit daar ook de complexiteit: cultuurverandering moet uiteindelijk doorwerken in structuur: in beleid en regels.
Inzichten die voor alle advieraden relevant zijn
Mijn start als voorzitter viel samen met de publicatie van de vierjaarlijkse evaluatie van de ROB. Die evaluatie bevat inzichten die voor alle adviesraden relevant zijn, zoals dat ons adviesstelsel belang heeft bij onafhankelijke adviseurs die aanzetten tot reflectie.
Optimaal bijdragen aan openbaar bestuur
Het Nederlandse kennis- en advieslandschap is van oorsprong omvangrijk. Nadat even geleden adviesraden werden samengevoegd, zien we dat er de afgelopen jaren weer diverse tijdelijke onderzoeks- en adviescommissies, staatscommissies en nieuwe adviesraden zijn bijgekomen. Het belang van het goed benutten van de huidige basisstructuur van ons adviesstelsel, om zo optimaal te kunnen bijdragen aan het openbaar bestuur, wordt in de recente ROB-evaluatie eveneens benadrukt. Als gezamenlijke adviesraden kunnen we daarin het verschil maken, fijn om waar mogelijk met elkaar de samenwerking te zoeken, daar maak ik me graag hard voor!
Mariëtte Hamer is voorzitter van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) sinds 1 november 2025.
Lees ook de vorige gastcolumn (Onderwijsraad): Houvast in turbulente Haagse tijden
